Có bao giờ giữa phố thị đông người, lòng mình bỗng thèm một mùi hương lạ, một vị quà quê cũ rích mà thương da diết không nghen? Nếu có, chắc bạn cũng đang cất một góc ký ức nào đó cho miệt vườn Cửu Long, nơi có những thứ trái cây ngó vậy mà không phải vậy, như trái quách xứ Trà Vinh.
Xứ Trà Vinh, đặc biệt là miệt Cầu Kè, nơi bà con Khmer sinh sống, có một thứ cây coi bộ xù xì, gai góc. Người ta kêu là cây quách, có người lại gọi cây gáo. Cây mọc quanh bờ ao, cặp mé đìa, nhánh gai như cây cần thăng mà phải bảy, tám năm ròng mới cho lứa trái đầu. Cây càng già, trái càng sai, cứ tới tháng Chạp, tháng Giêng là tự rụng đầy gốc, thiệt là một thứ quà của đất, của trời.
Cái trái quách nó lạ lắm. Vỏ ngoài tròn vo, da nhám màu xám trắng như trái dừa khô non. Rớt từ trên cao xuống mà không hề dập vỡ, bởi nó chỉ vừa chớm chín, còn cứng mình. Phải để vài ba bữa, có khi cả tuần cho nó chín rục. Ấy là lúc cái mùi thơm ngai ngái, nồng nàn đặc trưng tỏa ra, một mùi hương không lẫn vào đâu được, nó không sang như mùi sầu riêng, không ngọt như mùi mít, mà nó hoang dại, nó gợi nhớ làm sao đó.
Xem thêm: Bà Bái: Dấu xưa vang vọng giữa miệt vườn Hậu Giang
Món quà giải nhiệt ngày hè
Lúc trái chín mềm, chỉ cần cầm dao khía nhẹ là vỏ ngoài tách ra, để lộ phần ruột sền sệt, đặc quánh một màu tím sậm, lấm tấm những hột nhỏ li ti. Mấy chị mấy cô ngoài chợ thì chỉ cần nạo cái ruột ấy ra, thêm chút đường cát, chút sữa đặc, rồi đập đá cho vô ly là có ngay một món giải nhiệt đã khát ngày hè.
Múc một muỗng quách đưa lên miệng, nghe vị chua thanh tan trên đầu lưỡi, rồi cái ngọt của đường, cái béo của sữa thấm vào. Giữa trưa hè oi nồng mà có ly quách dầm đá đường thì thiệt không có gì sảng khoái bằng. Cái nóng như tan đi đâu mất, chỉ còn lại cái mát rượi, cái tê mê dễ chịu nơi vòm họng.
Rượu quách, thứ quà của cánh mày râu
Với mấy ông, trái quách còn là một thứ để ngâm rượu. Rượu quách không chỉ là đặc sản mà còn như một bài thuốc quý, người ta tin nó trị được đau nhức, tốt cho người cao huyết áp. Có nhiều cách ngâm lắm:
- Người thì cạo lấy ruột ngâm trực tiếp với rượu nếp, rượu gạo nguyên chất.
- Người lại bổ trái ra làm nhiều mảnh rồi mới cho vào hũ.
- Nhưng người sành rượu ở Cầu Kè thì lại kháo nhau cách hay nhất: chỉ cần đục vài lỗ nhỏ trên vỏ trái rồi thả nguyên trái vào hũ rượu. Họ nói mần vậy nước rượu mới trong, mới giữ được trọn vẹn cái hương thơm đặc trưng của trái quách.
Bưng chén rượu quách lên, nghe mùi thơm phảng phất, nhấp một ngụm thấy vị nồng cay hòa cùng hương trái cây miệt vườn độc đáo. Nó không chỉ là rượu, nó là câu chuyện về một vùng đất, về sự chắt chiu, sáng tạo của người dân nơi đây, một hương vị mà ai đi xa cũng phải nhớ về.
Vậy đó, trái quách đâu chỉ là một món ăn, nó là cả một bầu trời ký ức của những người con xa xứ, là cái tình, cái hồn của đất và người Trà Vinh. Ai có dịp về Cầu Kè, đừng quên tìm cho mình một ly quách dầm đá đường, hay một hũ rượu quách mang về làm quà. Để rồi mỗi khi nhấp môi, cái vị chua chua ngọt ngọt, cái mùi thơm nồng nàn hoang dại ấy sẽ nhắc mình nhớ về một miền quê chân chất, về những ‘vị quà cũ rích’ mà thương da diết.